Generation AI

„If you have any work for me, please let me know.“ — ბოლო დროს ასე იწყება ჩემი საუბრები პაკისტანელ და ინდოელ ახალგაზრდა IT-კოლეგებთან, რომლებთანაც რამდენიმე წლის წინ WordPress-სა და SEO-ზე ვმუშაობდი. მაშინ ისინი სრულიად დატვირთული იყვნენ და, როცა პროექტისთვის დახმარება მჭირდებოდა, თხოვნა უფრო მე მიწევდა. დღეს იქ ვითარება სრულიად სხვაგვარია. როგორც ჩანს, ხელოვნურმა ინტელექტმა მათ უკვე ფართო მასშტაბით წაართვა სამუშაო.

როგორც გავიგე, იქაური კოლეგებიც ცდილობენ, თავად გააკეთონ რაღაც AI-ის დახმარებით. თუმცა მათი წინა საქმიანობის უკან დაბრუნება, როგორც ჩანს, დიდი ხნის წინ მოხდა — არა ფიზიკურად, არამედ ციფრულ სივრცეში. სამუშაო სხვა დაბალანაზღაურებად ქვეყანაში არ გადასულა. შესაძლოა, ის უბრალოდ იქ სრულდება, სადაც დამკვეთი იმყოფება, იმ მანქანებით, რომელთა მართვაც ახლა თავად შეუძლია. ყოველ შემთხვევაში, პაკისტანისა და ინდოეთის, როგორც ვებსაიტების, SEO-სა და მონათესავე სამუშაოების „სამუშაო სახელოსნოს“, მოდელი დაშლის პროცესში ჩანს.

ეს სწორედ ამ რღვევის სიჩქარის გამოა საყურადღებო: საუბარია ორ, შესაძლოა სამ წელზე და არა მთელ თაობაზე. ეს არის მაჩვენებელი იმისა, რასაც მალე სხვაგანაც უნდა ველოდოთ — ალბათ აქაც, ევროკავშირში.

ყველაფერი შესაძლებელია

ვინც დღეს თანამედროვე კომერციულ AI-სისტემებთან მუშაობს — როგორც მე უკვე გარკვეული ხანია ვაკეთებ და პრაქტიკაშიც ვნერგავ — იცის, რომ შესაძლებელია ხარჯთაღრიცხვის სპეციალისტის, კალკულატორის, დისპეტჩერის ან ხელფასების დამთვლელის სამუშაოს მნიშვნელოვანი ნაწილის ჩანაცვლება, ან ამ ამოცანებისთვის საჭირო ადამიანური შრომის მხოლოდ მცირე ნაწილამდე შემცირება.

ადამიანებს ხშირად ატყუებს ChatGPT-ის ან სხვა ღრუბლოვანი სისტემის გარეგნული ფორმა, სადაც თითქოს მხოლოდ დიალოგი მიმდინარეობს, და ამბობენ: ამას ხომ არაფერი შეუძლია. ამ დროს სათანადოდ ვერ ვაფასებთ იმას, რაც უკვე რეალურად არის შესაძლებელი. რისი გაკეთებაც შეიძლება. რასაც უკვე აკეთებენ. სხვადასხვა სისტემასთან ინტერფეისები; სატელეფონო სისტემები, რომლებითაც AI-ს შეუძლია თავად დაურეკოს ადამიანებს ან ინფორმაცია გამოითხოვოს; ელფოსტა, სადაც ის წერილებს კითხულობს და პასუხობს; ან ბრაუზერის მართვა, რომლითაც სხვა მონაცემთა სისტემებზე წვდომას იღებს მაშინაც კი, როცა პირდაპირი ინტერფეისი არ არსებობს.

ეს ნიშნავს, რომ უკვე გვაქვს სისტემა, რომელსაც, მაგალითად, Teams-ის შეხვედრაში მოსაუბრე და მსმენელი თანამშრომლის როლით მონაწილეობა შეუძლია: დანიშნოს შეხვედრები, შეასრულოს საქმეები, მოითხოვოს ინფორმაცია, დაწეროს წერილები და დაურეკოს ადამიანებს. ტექნიკურად დღეს უკვე ამ ეტაპზე ვართ.

შემდეგ ყველა იტყვის: დიახ, მაგრამ ადამიანური სული და ინდივიდუალური პრობლემების გადაჭრის უნარი? ადამიანურ ურთიერთობებში — ალბათ, მართლაც ასეა. თუმცა შესაბამისობის საკითხებში ან შესაძლო გამოსავლის მოძებნისას მანქანა ბევრ სფეროში უკვე უკეთესია, რადგან მას ინფორმაციის უფრო ფართო ბაზა აქვს და შეუძლია ერთმანეთთან დააკავშიროს ისეთი შესაძლებლობები, რომლებიც ერთი ადამიანისთვის მარტივად ხელმისაწვდომი არ არის.

მაგრამ რატომ ჯერ არაფერი ხდება?

თუ გავითვალისწინებთ, რომ ევროკავშირში დაახლოებით 125 მილიონი „თეთრსაყელოიანი“ სამუშაო ადგილია — ანუ ადამიანების სამუშაო, რომლებიც ძირითადად ინფორმაციას, ორგანიზებასა და გადაწყვეტილებებს ეხება — და ამ საქმიანობების მნიშვნელოვანი ნაწილი შეიძლება საფრთხის წინაშე აღმოჩნდეს, ბუნებრივად ჩნდება პირველი კითხვა: რატომ ჯერ არ ხდება ეს?

რატომ არ ვხედავთ დიდ ვარდნას სწორედ ახლა, ამ წუთას? რატომ არ დაკარგეს ადამიანებმა სამუშაო უკვე დიდი ხნის წინ? რატომ სხედან ისინი ჯერ კიდევ საგადასახადო საკონსულტაციო კომპანიებში, რატომ მუშაობენ საწარმოებში ხარჯთაღრიცხვის სპეციალისტებად ან დისპეტჩერებად, რომლებიც მუშაკებს ანაწილებენ?

ყოველთვის არსებობს გარკვეული ინერცია, რომელიც სიახლესა და ცვლილებას ეწინააღმდეგება, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ეს ცვლილება არსებულ სისტემას ემუქრება. ეს სისტემისთვის დამახასიათებელი ინერცია მგონია — თითქმის ბუნებრივი კანონი, რომლის მიხედვითაც სისტემას საკუთარი არსებული ფორმით გაგრძელება სურს. ყველამ იცის თავისი პროცესები, თანამშრომლები და რისკები და, სანამ ყველაფერი როგორღაც მუშაობს, ჩვეულ გზას აგრძელებს. სისტემა იშვიათად აჯილდოებს ცვლილებას ან გარედან მოსულ ბიძგს.

ეს ინერცია მაშინ იძლევა თავს, როცა ზეწოლა საკმარისად იზრდება. სწორედ აქ იყოფა გზა ორად: რღვევა, ანუ რადიკალური წინსვლა, და ეროზია, როცა არსებული სისტემა ნაბიჯ-ნაბიჯ იცლება. არც ერთი ვარიანტი არ არის განსაკუთრებით სასიამოვნო, თუმცა მათი გარჩევა შეიძლება დაგვეხმაროს იმის გაგებაში, თუ რა გველის.

ორი სიჩქარე

რა შეიძლება გახდეს ასეთი ზეწოლის წყარო? წარმოვიდგინოთ ათი საგადასახადო მრჩეველი. ერთი მათგანი ხუთი სახელფასო სპეციალისტიდან ოთხ პოზიციას აუქმებს, სამუშაოს დიდ ნაწილს ავტომატიზებს და სახელფასო გაანგარიშებას 20 ევროს ნაცვლად 3 ევროდ სთავაზობს. დანარჩენი ცხრა არსებული პერსონალით კონკურენციას ვერ გაუძლებს, რადგან მათი შრომის ხარჯი მეტისმეტად მაღალია. ამიტომ მათაც მსგავსი AI-გადაწყვეტილებების მოძებნა მოუწევთ — არა აუცილებლად იმიტომ, რომ ტექნოლოგია განსაკუთრებით უყვართ, არამედ იმიტომ, რომ ბაზარი სხვა არჩევანს არ დაუტოვებს.

ეს იქნებოდა რღვევის სცენარი. საინტერესო ისაა, რომ ამ პროცესში ფასებიც ეცემა. ხარჯების შემცირება მომსახურების მთელ ჯაჭვში გადადის, მარჟები ზეწოლის ქვეშ ექცევა, AI-ს კი გარკვეული მომსახურებების ჭარბი მიწოდების შექმნაც შეუძლია, რაც ფასებს კიდევ უფრო ამცირებს. ამგვარად, შეიძლება საქმე გვქონდეს არა მხოლოდ სამუშაო ადგილების დაკარგვასთან, არამედ შემოსავლებისა და ეკონომიკური სტრუქტურების რეალურ შემცირებასთან — შესაძლოა ეკონომიკის უფრო ფართო კლებასთანაც.

ამის შემდეგ რთული ხდება შემდეგი კითხვა: როგორ უნდა უზრუნველვყოთ ადამიანები, რომლებიც სამუშაოს კარგავენ, როცა იმავდროულად ზეწოლის ქვეშაა ეკონომიკური ბაზა, რომელზეც დამატებითი გადასახადების დაწესება გვინდა? ხშირად საუბრობენ მანქანების გადასახადზე ან სხვა ახალ მოსაკრებლებზე. მაგრამ კლებად ეკონომიკაში გადასახადების დაწესება ავტომატურად არ წარმოქმნის იმ დამატებით შემოსავალს, რომელიც საჭირო იქნება.

მით უმეტეს, რომ ევროპის მაქსიმალისტური სახელმწიფოები — ამ შემთხვევაში ევროკავშირს ვგულისხმობ — უკვე მეტისმეტად გადატვირთულია და ეკონომიკის დიდ ნაწილს აკონტროლებს. ამას ემატება ისიც, რომ ზოგიერთ სფეროში ისინი დიდი ხანია გლობალიზაციის კიდეზე აღმოჩნდნენ. საბოლოოდ ამანაც შეიძლება ითამაშოს როლი, თანაც საკმაოდ უსიამოვნო.

მეორე ვარიანტია ეროზია. კომპანიები იწყებენ ექსპერიმენტებს, AI-ს იყენებენ იქ, სადაც ტექნიკურად მარტივია და საკმარისად საიმედოდ მუშაობს, თანამშრომლებს კი ერთ დღეში არ ცვლიან. ამის ნაცვლად, პენსიაზე გასვლის ან სამსახურიდან წასვლის შემდეგ გათავისუფლებულ ადგილებს აღარ ავსებენ. ისინი ერიდებიან უცნობში გადახტომას: შეიძლება რაღაც არ იმუშაოს, პროცესი გაჩერდეს, პასუხისმგებლობა მათზე დარჩეს და უცნობი იყოს, ვინ აგებს პასუხს შეცდომაზე.

საბოლოოდ შედეგი შეიძლება იგივე იყოს, მხოლოდ უფრო ნელა. თავდაპირველად შემცირება ნაკლებად მკვეთრი იქნება და მეტი დრო დარჩება საპასუხოდ — უფრო ზუსტად, შედეგების შესარბილებლად და ალტერნატივების მოსაძებნად. თუმცა გარკვეული სამუშაოების გაქრობა ორივე სცენარში თითქმის შეუჩერებელი მგონია.

და რა მოუვათ ადამიანებს?

ადამიანების ბედი ისევ იმაზე იქნება დამოკიდებული, რღვევას მივიღებთ თუ ეროზიას. სწრაფმა რღვევამ შეიძლება უმუშევრობის მკვეთრი ზრდა გამოიწვიოს და შექმნას საზოგადოება, სადაც ბევრ ადამიანს მხოლოდ საბაზისო შემწეობა ექნება, პარალელურად კი მცირე ყოველდღიურ დავალებებს შეასრულებს — ე.წ. გიგ-სამუშაოებს: ვიღაცისთვის რაიმეს წამოიღებს ან მოიძიებს, გააკეთებს იმას, რასაც AI ან დრონი ჯერ ვერ აკეთებს, და სანაცვლოდ რამდენიმე ევროს მიიღებს.

ეს იქნებოდა ძლიერ დანაწევრებული, თითქმის არაიერარქიული გიგ-ეკონომიკა, როგორსაც სხვა ფორმით სამხრეთ ამერიკის ან აფრიკის არაფორმალური ეკონომიკებიდანაც ვიცნობთ. თუ ასეთ სცენარში უმუშევრობა 40 ან 50 პროცენტამდე ავიდოდა, სწორედ ასეთი რამ შეიძლება წარმოიშვას. ინდორსა და მულტანში ჩემი კოლეგები, როგორც ჩანს, გრძელვადიანი პროექტებიდან უკვე ისევ ასეთ ცალკეულ გიგ-სამუშაოებზე გადავიდნენ. შესაძლოა, იქ მცირე მასშტაბით უკვე ვხედავთ იმას, რაც სხვაგან ჯერ კიდევ წინ არის.

თუ ცვლილება ეროზიის გზით წარიმართება, არსებობს იმედი, რომ მისი ნელი ტემპი სხვა, პარალელურ განვითარებებს მისცემს დროს და ისინი ამ ადამიანებს ან ადამიანთა ჯგუფებს დაასაქმებს. ასეთ ცვლილებებში პირველ რიგში სახელმწიფო დაგეგმვას არ დავეყრდნობოდი, რადგან, როგორც წესი, ის ამ ტიპის გარდაქმნას ცუდად უმკლავდება. თუმცა შესაძლოა გაჩნდეს დასაქმების ფორმები, ბიზნესმოდელები და ეკონომიკური საქმიანობები, რომლებიც დღეს ჯერ არ ვიცით და ამიტომ ვერც ვიწინასწარმეტყველებთ.

მხოლოდ ერთი რამ არ იმუშავებს: ადამიანებისთვის დიდი მასშტაბით სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული გასართობი სამუშაოების შექმნა და იმის დაჯერება, რომ ამით პრობლემა მოგვარდა.

რა უნდა გავაკეთო?

რა შეგვიძლია გავაკეთოთ საკუთარი თავისა და გარემოსთვის? ვფიქრობ, პირველ რიგში ძალიან ყურადღებით უნდა დავაკვირდეთ, რღვევის სცენარისკენ მივდივართ უფრო სწრაფად თუ ეროზიისკენ. ასევე უნდა ვნახოთ, რომელი სამუშაოები შეიძლება მხოლოდ ნაწილობრივ დარჩეს და რომელი გაქრეს მთლიანად.

ალბათ არსებობენ ქვეყნები, რომლებიც გარკვეულ მაგალითად — უფრო სწორად, გზის მაჩვენებლად — გამოდგება. ეს, სავარაუდოდ, შეერთებული შტატები და რამდენიმე აზიური ქვეყანაა. ვინც დღეს ჩინეთს ან აშშ-ის სხვადასხვა შტატს აკვირდება, შეიძლება უფრო ადრე დაინახოს, რა ხდება. ჩვენ კი ეკონომიკური ცხოვრება ამას უნდა მოვარგოთ — შესაძლოა ისეთი რადიკალურობით, როგორსაც აქამდე ჩვენს ევროპულ ცხოვრებაში არ ვიცნობდით. ჩვენს კომფორტულ ევროპულ ცხოვრებაში.

და რას ნიშნავს ეს კონკრეტულად მეწარმისთვის? ნიშნავს, რომ საკუთარ კომპანიასა და სამუშაოში უნდა ეძებოს ბერკეტები. მოიპოვოს ინფორმაცია, იმუშაოს ადამიანებთან, რომლებმაც უკვე დანერგეს რეალური გადაწყვეტილებები, და ისწავლოს იმ სისტემების იმ ნაწილების ამოცნობა, რომლებიც AI-სთვის გამოდგება. არა ერთი პატარა ამოცანის ამოღება, არამედ მთელი სისტემის დანახვა.

ამისთვის საჭიროა ის, რაც, სასაცილოა, მაგრამ ბევრ AI-სკეპტიკოსს აკლია: შემოქმედებითობა და წარმოსახვა. რაც უფრო მეტი რამის ავტომატიზაციას წარმოვიდგენთ და რაც უფრო გაბედულად მივუდგებით საკითხს, მით უკეთ შევძლებთ ამას. და შესაძლოა მაშინ მეტი დროც დაგვრჩეს იმისთვის, რაც ნამდვილად გვახარებს. ესეც უდავოა.

მნიშვნელოვანია ეს გამბედაობა, შემოქმედებითობა და მასშტაბური ხედვა. ვინც დღეს ამბობს: ჯერ მხოლოდ ამ ერთი წერილის ავტომატიზაცია მინდა, შეუძლია პირდაპირ თქვას: კარგი, ყველა წერილის ავტომატიზაცია მინდა. მინდა, ყველა შემოსული წერილი დასკანირდეს, გაანალიზდეს და პასუხი გაეცეს. ან კიდევ ერთი ნაბიჯით წინ წავიდე და ვთქვა: წაიკითხე ჩემი ელფოსტა, გააანალიზე, გადაანაწილე კოლეგებზე და სამი დღის შემდეგ უკუკავშირი მოითხოვე. მაშინ უკვე აღარ ვსაუბრობთ ერთ ავტომატიზებულ წერილზე. ვსაუბრობთ სამუშაო პროცესზე, რომელიც უმეტესწილად დამოუკიდებლად მუშაობს.

Generation AI

ამ განვითარებას ნუ დაუპირისპირდებით. მას ვერ დაელოდებით, სანამ გადაივლის. ის მოდის. გარშემო მხოლოდ იმ ადამიანებს ნუ შემოიკრებთ, რომლებიც აგიხსნიან, რატომ ვერ იმუშავებს რაღაც. ნუ აღმოჩნდებით წაგებულ მხარეს. საჭიროა მკაფიო ანალიტიკური აზროვნება, საქმისადმი აგრესიულად აქტიური მიდგომა და, უპირველეს ყოვლისა, მზადყოფნა, ეჭვქვეშ დააყენოთ საკუთარი თავი და საკუთარი პროცესები. შესაძლოა ახალი ცხოვრების წარმოდგენაც შეძლოთ.

და, რა თქმა უნდა, ესაუბრეთ ადამიანებს, რომლებიც ასეთ სისტემებს უკვე ნერგავენ — მათ შორის მე და ჩემს საკონსულტაციო კომპანიას, Generation AI-ს. რადგან ახლა მოდის Generation AI-ის თაობა და თქვენც მისი ნაწილი უნდა იყოთ.

ეს არ არის ის, რასაც ნამდვილად ჩვენ ვირჩევთ. მაგრამ ამის შესახებ რაც შეიძლება მალე უნდა დავიწყოთ საუბარი.